Strona główna / Ekspozycje / Operacja Thanasis

Operacja Thanasis

                                            OPERACJA "THANASIS"

                                     

                   Uruchomienie systemu komputerowego ODRA JC 1305  ELWRO

 

W tym miejscu  opiszemy proces, który już trwa od paru miesięcy w naszym muzeum, czyli będzie to sprawozdanie z uruchomienia systemu komputerowego ODRA 1305.  

(foto:Aleksandra Iwańczak)

Pod przewodnictwem, Romualda Jakubca, byłego pracownika Zakładów ELWRO, oraz  CNPSS MERASTER, w czerwcu roku 2017, rozpoczęto prace konserwatorskie i uruchomieniowe Systemu komputerowego ODRA 1305, a całą operację opatrzono kryptonimem THANASIS na cześć profesora Uniwersytetu Kreteńskiego Thanasisa Kamburelisa,.

System ten przyjechał w 2012 roku z Muzeum Wojsk Lądowych z Bydgoszczy i jest trzecim   

i jednocześnie najmniejszym systemem komputera ODRA, który znajduje się obecnie w zasobach muzeum.

W skład Systemu wchodzą:

  •    Jednostka centralna JC 1305                                                         nr 236      rok 1975
  •    Czytnik dziurkarka Taśmy"  CDT 325  v2                                      nr 53        rok 1983                                                                   
  •    Perforator kart perforowanych Artima        
  •    Pamięć Taśmowa PT3M                                                           nr 2790/01/77  rok 1977
  •    Pamięć dyskowa    EC 5061
  •    Pamięć dyskowa    EC 5052
  •    Terminal uniwersalny MERA-BŁONIE DZM-180 KS                     nr16594    rok 1980

 

Zestawienie będzie sukcesywnie uzupełniane o kolejne dane, Muzeum posiada kompletną dokumentację techniczną i ruchową do tego systemu komputerowego

Jednocześnie podjęto próbę odtworzenia sali Ośrodka Obliczeniowego JC ODRA 1305.

Jeśli są osoby lub instytucje, chętne do objęcia mecenatu nad projektem, prosimy o kontakt. Jest to niewątpliwie nietuzinkowe wydarzenie, które warto wesprzeć.

Osoby lub podmioty zainteresowane wzięciem udziału w procesie rekonstrukcji sali obliczeniowej, oraz systemu komputerowego zapraszamy do współpracy.

Oczywiście muzeum ciągle zbiera każdą dokumentacje, a obecnie poszukuje testów ruchowych na taśmach papierowych. 

poniżej zamieszczamy zdjęcie naszej sali obliczeniowej z Romualdem Jakóbcem.

 

 rozpoczęcie prac  w czerwcu 2017 - wstęp.

Ponieważ w zbiorach muzeum są trzy systemy komputerowe ODRA, program rewitalizacji komputerów Wrocławskich Zakładów Elektronicznych ELWRO, będzie obejwmował docelowo przywrócenie do stanu pełnej funkcjonalności wszystkich systemów posiadanych przez MHKI.

Przedmiotem zainteresowania w pierwszym rzędzie są komputery: ODRA 1305 i ODRA 1204, idealnym byłoby prezentować całą serię linii produkcyjnej zakładów ELWRO i to najlepiej

"w ruchu". -(marzenia) 

Rewitalizacja i jej efekty zależą w równym stopniu od zakresu posiadanej dokumentacji sprzętu jak i oprogramowania(pierwszy warunek jest spełniony). 

Ponieważ w skład systemu komputerowego ODRA, wchodzą także produkty innych krajowych zakładów z tamtego okresu, w miarę możliwości także i one zostaną poddane gruntownej rewitalizacji. Zakres prac jest ogromny, więc należy przypuszczać, że zajmie to finalnie kilka lat. Obecnie przygotowany jest plan ramowy z uwzględnieniem posiadanych zasobów. Dokonana została wstępnie inwentaryzacja techniczna, w dalszym ciągu są szacowane niezbędne środki organizacyjne, kadrowe, lokalowe jak i finansowe.

Program realizowany jest przez wolontariuszy pod kierunkiem byłego pracownika ELWRO, który dzięki pracy przy produkcji i uruchamianiu sprzętu komputerowego, oraz w biurze konstrukcyjnym gwarantuje odpowiedni poziom merytoryczny prac.Bardzo ważne będzie również wyszkolenie kadry celem zapewnienia dalszej długiej eksploatacji komputereów produkcji ELWRO.

 

                                         
JC 1305  - wstępne oględziny oraz ustalenie zakresu prac 

 

 Pochodzenie: Wojewódzki Sztab LWP  Bygdoszcz  nr seryjny 236, data produkcji: 1975 rok

   Ponieważ jednostka wraz z osprzętem, była  jednostką funkcjonalną, zespół spodziewał się stanu dość dobrego i nie mylił się zbytnio.

   Przystąpiono do  przygotowania odpowiedniego zasilania technicznego na potrzeby prowadzonego serwisu, oraz zgromadzono niezbędne materiały i narzędzia przydatne przy demontażu podzespołów, celem oczyszczenia i przeglądu technicznego.

 

Następnie jednostka centralna została pozbawiona osłon części zasilania, oraz podniesiono ją na przygotowane klocki drewniane (był to zabieg niezbędny ze względu na prace mechaniczne od spodu urządzenia)

JC 1305 "na klockach" - przystąpiono do demontażu bloków zasilaczy-oznaczając okablowanie i weryfikując z dokumentacją techniczną. Ta konkretna jednostka posiada zasilanie zgodne z dokumentacją techniczną - brak modyfikacji tylko utwierdza nas w stwierdzeniu, że prawdopodobnie jest to jedyna taka"JC 1305" w Polsce najbliższa pierwotnej konstrukcji.

Poniżej zespół filtra przed zasilaczem bloku, zespół tak jak i zasilacze, został wyczyszczony i dokonano pomiarów. Stwierdzono że wszystkie parametry są stabilne i zawierają się w granicach toleracji wymaganych parametrów.

                                                  Wpis 22.12.2017      -  JC 1305 prac ciąg dalszy

  Upłyneło sporo czasu od momentu kiedy wykonywano te zdjęcia. Stwierdzono wówczas, że bloki prostownicze są zgodne ze schematem, i są w pełni sprawne, wszystkie napięcia bloków prostowniczych LT i PF są w zakresach tolerancji, a elementy elektrotechniczne poddano badaniom, celem wykluczenia zużycia elementów, które uniemożliwiłyby poprawną pracę głównego zasilania jednostki centralnej.

 Ponieżej przedstawiono rysunki ukazujące  bloki prostownicze, pochodzące z dokumentacji technicznej JC 1305.

   

 

 

 

Przy okazji demontażu bloków prostowniczych, wyczyszczono dolną część ramy, sprawdzono połączenia, złączki oraz stan filtrów, wyczyszczono także izolacje przewodów, oraz styki złączy.

Następnie, zmontowano zespół zasilania i podłączono przewody zgodnie z opisami oraz dokumentacją..

           

 

Podłączając ponownie bloki prostownicze poza obszarem ramy, dokonano pomiarów obciążeniowych, które wypadły pomyślnie.

 

                                                     

 

                                                        

 

Całość prac poświęconych na oczyszczenie oraz sprawdzenie bloków prostowniczych to ok 32 roboczo godzin - w trybie wolontaryjnym! Ale za to jaka satysfakcja!

                                        

    Mając solidne podstawy - czyli sprawne bloki zasilające, przystąpiono to weryfikacji napięć w szufladkach zasilających i sterujących automatyką i logiką maszyny. 

 

Wykryto uszkodzenia:    szufladka ZA (logiki)

                                                         płytka: M1-0564501-2  ZA3-07/T

                                                               * układy UCY 7400  

                                                               * układy UCY 7440

                                                               * żarówki rurkowe

                                          

   podstawiono nowe elementy i wymieniono żarówki.

                                        szufladka  ZA   (automatyki)  

                                                               * uszkodzone przekaźniki

            

 

Po wymianie elementów, oraz wyczyszczeniu płytek i szufladek, JC 1305 startuje poprawnie i podaje właściwe wartości napięciowe na podzespoły, pozostaje zbadać przebiegi,i rozpocząć kolejną fazę weryfikacji elementów składowych jednostki centralnej. Zanim to nastąpi, musimy zająć się panelem czyli pulpitem technicznym, który nadszarpnięty zębem czasu, musi być w pełni sprawny aby wkrtótce móc pracować na JC 1305.

Po zdjęciu tylnej pokrywy, usunięto resztki gąbki wygłuszająco uszczelniającej która będzie otworzona, przemierzono przłączniki "isostaty" , przeczyszczono i wymieniono potrójny blok isostatów które były uszkodzone. 

W pulpicie uzupełniono także brakujące klawisze i ponownie sprawdzono sprawność podzespołów.

prace przy wymianie świetlóek i isostatów

powyżej zdjęcia pulpitu technicznego przed uzupełnieniem braków i po naprawach.

Następnie przystąpiono do sprawdzania poprawności fukcjonowania pakietów logki i arytmetyki jednostki, oraz poprawności połączeń.

Stwierdzono kilka nieprawidłowości, oraz podjęto decyzję o podłączeniu oscyloskopu o większej precyzji pomiaru.

Kolejnym krokiem, było zaprojektowanie i zlecenie wykonania płytek "przedłużaczy pakietów", do których także były potrzebne złącza które są już nieprodukowane - rozpoczęto poszukiwania.

6 sztuk płytek przedłużacza zostało wykonanych - teraz tylko złącza, lutowanie i można przystąpić do dalszych pomiarów.

Po wyeliminowaniu uszkodzeń układów z serii UCY na kilku pakietach automatyki, jednostka centralna wykazuje cechy poprawnego 

funkcjonowania, pozostaje w dalszym ciągu kwestia zbadania, zestrojenia oraz uruchomienia pamięci krzemowej, która to została 

zainstalowana w jednostce na początku lat 80 tych.

CDN...

W marcu 2018 roku z Muzeum Akademii Górniczo-Hutniczej z Krakowa, otrzymaliśmy JC1305M 

  Jednostka przywieziona z Krakowa, została zakupiona przez Muzeum AGH w 2011 roku od PKP Informatyka, z likwidowanej części rozrządowej PKP Lublin Tatary. Jest to jednostka, która wyprodukowana była w roku 1985 z numerem seryjnym 384.

Od wyżej opisywanej i restaurowanej jednostki występuje sporo różnic, począwszy od inaczej skonstruowanych bloków zasilających, kończywszy na estetycznych zmianach wyglądu pulpitu.

                                                 

                                       

 Oto zdjęcie przekazanego przez Muzeum AGH zestawu JC1305M oraz DZM-180KSR w pierwotnym środowisku pracy PKP Lublin Tatary w kwietniu 2010 roku tuż przed ostatecznym wyłączeniem z eksploatacji. 

zdjęcia w PKP Lublin Tatary wykonane przez: Jacek Babicz Kurier Lubelski

Na zdjęciu widać jeszcze drugą jednostkę JC1305M - Ta jednostka, wraz z monitorem technicznym, została przekazana do Muzeum Techniki NOT w Warszawie, obecnie Narodowego Muzeum Techniki i nosi numer 426.

 Poniżej prezentujemy zdjęcia samego pulpitu wraz z sygnaturami naniesionymi przez PKP Informatyka:

                           

 

 

 

Różnice, w stosunku do jednostek z lat 70-tych widoczne są także w konstrukcji ramy, materiałów z której są one wykonane, oraz zmienione jest także samo logo. 

Dla porównania przedstawiamy dwa logotypy: jednostki z 75 roku oraz tej po modyfikacji:

 

 

Podczas prac porównawczych obu jednostek, znajdujemy także zmiany w szufladkach zasilania, oraz zastosowanyc złączach do kanałów przyłączeniowych.

                  

 

  porównanie po otwarciu klap zewnętrznych:

      

 

       po otworzeniu ramy - widoczna płyta z pinami i tzw. szyciem

   

   

Jednostka centralna, po wstępnych oględzinach została zinwentaryzowana, oraz został określony stan sprawności technicznej. Na wstępie, wykryto uszkodzenie zespołu filtrów zasilania, styczników w szufladkach automatyki, oraz zespołów wentylatorów w układzie chłodzenia jednostki.Przystąpiono do demontarzu bloku zasilania:

  

 

 

 

 Poniżej jeden z uszkodzonych kondensatorów z filtra zasilania:

   

 

Po usunięciu defektów, oraz przebadaniu i czyszczeniu, blok zostaje przygotowany do ponownego montażu.

Zdemontowano także bloki wentylacji i poddano je regenracji wymieniając uszkodzone elementy.

Stwierdzono przetarte przewody zasilające do wentylatorów

 

Dużym wyzwaniem była wymiana przetartych przewodów zasilających bloki chłodzenia.

Same wentylatory zostały rozebrane na części i przeserwisowane:

 

Szufladki automatyki poddano czyszczeniu, oraz gruntownego przeglądowi wraz z wymianą przekaźników.

Po wymianie wszystkich podejrzanych elementów, przystąpiono do montażu zregenerowanych elementów.

Pulpti operatora, mimo problemu z dwoma przyciskami na tą chwilę pozostawiliśmy bez naprawy, gdyż nie przeszkadzały one w dalszych pracach uruchomieniowych.

Przystępujemy do czynności uruchomieniowych pamięci i testowania logiki procesora.

CDN....

 

 

11.01.2018  - rozpoczęcie prac związanych z oczyszczeniem i uruchomieniem czytnika CDT 325 v2           Prace prowadzone róznolegle z pracami związanymi z jednostką centralną i innymi urządzeniami

 

                 Ponieważ  niezbędnym urządzeniem do uruchomienia testów JC 1305 będzie czytnik taśmy papierowej, przystąpiono do prac nad pełnym uruchomieniem stacji CDT 325 v2   z roku 1983  o numerze 53.   Jest to zmodernizowany w wersji drugiej Czytnik Dziurkarka Taśmy który jest produkowany od roku 1974. Urządzenie które poddane zostało pracom restauratorskim, wyposażone jest w czytnik taśmy produkcji MERA-KFAP oraz Dziurkarkę MERA- ELZAB DT-105s,  interfejsy sterujące do każdego z tych urządzeń, oraz zasilacz z licznikami czasu pracy.

                                    

 

       CDT 325 v2 posiada uchylne pokrywy nad każdym z urządzeń, pierwotnie oprawione plexi, niestety pokrywy nie dotrwały w oryginale do czasu przejęcia sprzętu przez Muzeum. Podjęto działania przywracające pierwotną formę osłon.

Czytnik, oraz perforator zostały zdemontowane do gruntownego przeglądu i usunięcia usterek.Jednocześnie przystąpiono do demontażu sterowników z interfejsami, oraz głównego bloku zasilania celem przeglądu, czyszczenia i usunięcia ewentualnych usterek.

Poniżej perforator DT 105s przed demontażem, widoczne miejsce na czytnik KFAP.

Widok od strony czytnika taśmy podczas demontażu osłon

   Widok od strony  czytnika taśmy, widoczney od frontu sterownik i interface czytnika, od tyłu sterownik i interface perforatora, oraz główny blok zasilania wraz z rejestratorami czasu pracy

  tył sterownika perforatora wraz z interfejsem - widoczne szycie do złącz pakietów

 

                 Blok zasilania z licznikiem czasu pracy urządzeń

 

 

 

 

  sterownik z interfejsem dla czytnika taśmy perforowanej wraz z chłodzeniem przed demontażem

 

 

 

                         pokrywy urządzeń czytająco perforujących

 

                                 wyjęte interfejsy ze sterownikami i blokiem zasilania

 

 

                       aluminiowa rama urządzenia przygotowana do czyszczenia

 

 

 

 

Po gruntownym oczyszczeniu ramy urządzenia, filtrów, oraz uzupełnieniu braków w panelach sterujących, przystąpiono, do przeglągu sterowników z interfejsami odpowiednio do perforatora jak i czytnika. Tym samym czynnością poddano blok zasilania wraz z licznikami czasu pracy.

 

    blok zasilania z licznikami czasu pracy

    interfejs wraz ze sterownikiem do czytnika taśmy perforowanej

                      

 

 

Urządzenie, stacja CDT 325 v2 poza czytnikiem i dziurkarką, posiada jeszcze jedno urządzenie w zestawie, jest to elektryczna nawijarka taśmy papierowej. Także i ten podzespół poddano przeglądowi i czyszczeniu.

      Widoczna elektryczna nawijarka taśmy (srebrny element), zamontowany w ś

ciąganym panelu osłonowym czytnika taśmy.

Odebraliśmy także dorobione z plexi "szklenia" do uchylnych osłon zewnętrznych urządzenia, które czekają po przymiarce na montaż.

Osłony z plexi, po lewej stronie elektryczna zwijarka taśmy już po czyszczeniu.

Przystąpiono do montażu elementów w oczyszczonej ramie.

 

Pozostaje sprawdzić perforator DT-105s i czytnik taśm CT-2100M1

Czytnik miał uszkodzony silnik - wymiana na inny odkupiony ze złomu który był w stanie idealnym przwróciła życie naszej maszynie czytającej

czytnik widoczny po montażu, jednocześnie trwają prace przy perforatorze.

 

 

Montaż końcowy poszczólnych elementów 

Montaż dorobionych elementów z Plexi do uchylnych elementów zamykających komory czytnika i perforatora

 

Trudno nam powiedzieć co kolega miał na myśli wkręcając śrubę podtrzymującą zawiasy

Ale efekt jest coraz bardziej widoczny

Odrywanie folii zabezpieczającej nowe elementy z Plexi

 

 

Urządzenie poskładane i gotowe do testów i prac uruchomieniowych.

 

CDN....

 

19.01.2018 - rozpoczęcie prac związanych z oczyszczeniem i uruchomieniem  monitora technicznego DZM-180 KSRE           Prace są prowadzone równolegle z pracami nad CDT 325 i JC 1305

 

                    Konsola operatora, monitor techniczny  DZM-180 KSRE - to duże wyzwanie dla osób przeprowadzających proces czyszczenia i uruchomienia urządzenia. To zaawansowana drukarka wraz z klawiaturą i interfejsem przyłączeniowym (w zależności od zestawu, do komputera RIAD lub ODRA). To konkretne urządzenie, zbudowane jest na  licencji Logabax. Urządzenie zostało wyprodukowane w roku 1980. Prace rozpoczęto od zapoznania się z dostępną dokumentacją, posiadaną przez muzeum, a następnie przystąpiono do demontażu traktora z podajnikiem papieru, oraz osłony górnej, przykrywającej główny mechanizm drukujący.

   

    

  

 

 

     Mechanizm suwadła głowicy drukującej posiada łożyska ślizgowe samosmarujące, jednakże aby to mogło właściwie funkcjonować należy oczyścić pręty prowadzące o raz wszytkie elementy ruchome drukarki.

     Mechanizm w trakcie przeglądu.

 

     poddano gruntownym przeglądom także zespół sterujący wraz z zasilaniem, oraz klawiaturę

                                            demontaż obudowy klawiatury  

         Zweryfikowano poprawność działania kontaktronów, uszkodzone wymieniono na nowe, sprawdzono połączenia i stan elementów elektrotechnicznych, a klawisze wyczyszczono.

 

Samą obudowę poddano myciu i czyszczeniu pozostawiając oryginalny lakier wraz z ubytkami. Przystąpiono do montażu sekcji zasilania wraz ze sterownikami.

Następnie sprawdzono i przystąpiono do montażu klawiatury

  zamontowaliśmy także obudowy sekcji klawiatury

 

odtworzyliśmy zerwane połączenia przewodów zasilających

i przystąpiliśmy do montażu sekcje mechanicznej drukarki

 

CDN...

                                          Monitor techniczny DZM-180KSR  

    Wrac z jednostką centralną z Muzeum AGH przyjechała do nas konsola operatorska

    DZM-180KSR. Stan konsoli nie napawał optymizmem, brak obudowy luźno włożone płyty z logiką drukarki, uszkodzone elementy montażowe, spowodowały że sprzęt ten niemalże natychmiast przystąpiono do oględzin i ocenu stanu technicznego. 

Stwierdzono wiele nieprawidłowości montażowych, uszkodzenia elementów elektrotechnicznych, brak pokrywy wierzchniej, braki w przełącznikach, urwane przewody z logiki i wiele innych.

Oto urządzenie przed i w trakcie transportu:

   

Na pierwszy rzut oka wygląda całkiem dobrze

Jednak okazje się że nawet postument jest luzem jak i większośc podzespołów konsoli

 

 

 Demontaż i czyszczenie:

Mechanizm drukarki został wybudowany i rozłożony, tak aby dokonać niezbędnych napraw mechanicznych:

          Podjeliśmy także próbę naprawy pakietów elektroniki

Po opanowaniu problemów zasilania, niestety okazało się, że występują rozległe uszkodzenia w pakiecie logiki. Aby móc zbadać uszkodzenia, byliśmy zmuszeni do budowy własnych elementów i podstawiania układów w celach diagnostycznych. Uszkodzeniu także uległy pamięci sram oraz EPROM. Po zdjagnozowaniu probemów i podstawieniu sprawnych elemnetów, pozostał nam do opanowania problem wsadów do kości EPROM(Wsady z drukarki starszej niestety nie odpowiadały wymaganiom nowszej konsoli).

Dzięki urządzeniu diagnostycznemu, oraz dokumentacji, udało się rospisać program i pr

zywrócić, po dużych emocjach właściwość pracy igieł drukarki, przesuwu papieru oraz taśmy barwiącej.

Aby właściwie móc konfigurować szerokość papieru, oraz przesuw, niezbędne było wyperforowanie taśmy 5 dziurkowej wg opisu w dokumentacji.

 Po wielu próbach odnieśliśmy sukces - konsola jest w pełni działająca.

         

Przy okazji tej restauracji sprzętu, stworzono bazę labolatoryjną do testowania podzespołów innych konsol operatorskich.

Ciągle apelujemy o informacje dotyczące miejsca, gdzie takowe jeszcze mogą się znajdować.

 

                                Przewijak taśmowy PT 3M   MERAMAT

                                               rozpoczęcie prac 5.12.2018

 W naszym systemie komputera ODRA z serii 1305, znajduje się także przewijak taśmowy PT 3M produkcji MERAMAT.

Niestety, wojsko nie obchodziło się z nim zbyt delikatnie i został zrzucony z samochu po transporcie. Z zewnątrz stan przewijaka można ocenić na słaby, jednakże po głębszej analizie i diagnostyce podzespołów, okazuje się, że stan jest lepszy niż przewidywaliśmy..

Rokowania są dobre - lecz sporo pracy przed nami, po zdjęciu pokryw zewnętrznych musimy przygotować się do demontażu części mechanicznych tak aby wydobyć blok zasilacza, oraz elementy automatyki celem oczyszczenia i przebadania ich.

Urządzenie wyprodukowano w styczniu roku 1977 i ma numer seryjny 2790.

          

 Czarna przesuwana osłona z plexi, jest cała popękana - musimy zlecić dorobienie nowej osłony.

Po demontażu osłony okazuje się żę żyłki prowadzące także są zniszczone, sporo pracy przed nami.

                     

 

Pionowa szyba zamykająca i uszczelniająca komorę taśmową także jest pęknięta -szklarz będzie miał co robić - są jeszcze szklarze? :D

              

               

 A jak wygląda urządzenie od tyłu?   ma zniszczonych kilka gałek przełączników - ale to nie będzie dużym problemem.

                     

                       

 

Zerwane jest także zawiesie wentylatora - mamy kompletny nowy wentylor wraz z kołnierzem gumowym.

 

                       

 

  Pamięć taśmowa, z uwagi na problemy z frezowaniem plexi, czeka w kolejce na kompletność elementów, która to pozwoli na przystąpienie do prac, które pozwolą na testy uruchomieniowe.

 

Równocześnie z pracami technicznymi, trwa proces które nazwaliśmy: "reverse engineering " mający na celu przywrócenie oprogramowania diagnostycznego do komputerów s serii ODRA 1300.

 

 

 

 


Wolontariat
Rejestr zabytków informatyki

Jeśli chcesz otrzymywać aktualne
informacje na temat pracy muzeum
dodaj swój adres e-mail

aZMCaf97VUz-wnPBCrkZ-AsboF2l5LSclma2ilRtogg

l--I_shn9jGD5v4xJF9VfuxhV46vbDeh8xpVboWdbus

74Rxm91T9Ospjy9erZA8tFzJO5ap-A_kULGpm09zWbM

5pcZmrvT5dByrqOuLqWdD15I0PoKGUIsLiU_GIQCiCc

-MyqLGtvNpXTIZySL9bwXp8ced17kJOwFUIYdYlNc5k